ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ: ಜಾಗರಣೆಯ ನಿಜ ಅರ್ಥ

ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ರಾತ್ರಿ ಹಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ದೃಶ್ಯ. ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉದ್ದದ ಸಾಲು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ದೀಪ, ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ, "ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ". ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ನಿದ್ರೆ ತಡೆಯಲು ಕೆಲವರು ಭಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಕಥೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾ ಹಾಕಿಕೊಂಡು, ಫೋನ್‌ನಲ್ಲಿ ರೀಲ್ಸ್ ನೋಡುತ್ತಾ ಬೆಳಗು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬೆಳಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, "ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಿದೆವು."

ಶಿವರಾತ್ರಿ ಈ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಹೋಯಿತು. ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಜಾಗರಣೆ ಮುಗಿಸಿ ಇನ್ನೂ ನಿದ್ರೆಯ ಭಾರದಲ್ಲಿರಬಹುದು. ಹಬ್ಬ ಮುಗಿದ ಈ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳೋಣ. ಜಾಗರಣೆ ಎಂದರೆ ರಾತ್ರಿ ಕಣ್ಣು ತೆರೆದಿರುವುದು ಮಾತ್ರವೇ?

ಯಾರು ನಿಜವಾಗಿ ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದಾರೆ

ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಎರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಂದರ ಶ್ಲೋಕವಿದೆ. "ಯಾ ನಿಶಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ತಸ್ಯಾಂ ಜಾಗರ್ತಿ ಸಂಯಮೀ." ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಯಾವುದು ರಾತ್ರಿಯೋ, ಅದರಲ್ಲಿ ಸಂಯಮಿ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತು ಜಗತ್ತು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರವಾಗಿದೆಯೋ, ಅದು ಜ್ಞಾನಿಗೆ ರಾತ್ರಿ.

ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಗಡಿಯಾರದ ರಾತ್ರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯ ಹಣ, ಹೆಸರು, ಹೋಲಿಕೆ, ಚಿಂತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ತನ್ನೊಳಗಿನ ಆತ್ಮದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನಿ ಅದರ ವಿರುದ್ಧ. ಒಳಗಿನ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಎಚ್ಚರ, ಹೊರಗಿನ ಗದ್ದಲಕ್ಕೆ ಶಾಂತ.

ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ, ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಫೋನ್ ನೋಡುತ್ತಾ ಕಣ್ಣು ತೆರೆದಿದ್ದವನು ನಿಜವಾಗಿ ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದನೇ? ದೇಹ ಎಚ್ಚರವಾಗಿತ್ತು. ಮನಸ್ಸು ಇನ್ನೂ ಆಳವಾದ ನಿದ್ರೆಗೆ ಹೋಗಿತ್ತು.

ಶಿವ ಎಂದರೆ

ಶಿವ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಮಂಗಳಕರ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಶಿವ ಧ್ಯಾನದ ಮೂರ್ತಿ. ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಕುಳಿತ ಆ ಚಿತ್ರ ನಮಗೆ ಹೇಳುವುದು ಒಂದೇ. ಹೊರಗಿನ ಜಗತ್ತು ಎಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲೋಲಕಲ್ಲೋಲವಾಗಿದ್ದರೂ ಒಳಗೆ ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಜಾಗ ಇದೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿ ಆ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ರಾತ್ರಿ.

ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕದ ಶರಣರು ಇದನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಚನ, "ಉಳ್ಳವರು ಶಿವಾಲಯವ ಮಾಡುವರು, ನಾನೇನ ಮಾಡುವೆ ಬಡವನಯ್ಯಾ. ಎನ್ನ ಕಾಲೇ ಕಂಬ, ದೇಹವೇ ದೇಗುಲ, ಶಿರ ಹೊನ್ನ ಕಳಸವಯ್ಯಾ." ದೇವಾಲಯ ಕಟ್ಟಲು ಹಣ ಇಲ್ಲದವನಿಗೂ ದೇವಾಲಯ ಇದೆ. ಅದು ಅವನ ದೇಹ. ಶಿವನನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವುದು ತಪ್ಪಲ್ಲ, ಆದರೆ ಒಳಗೆ ನೋಡದೆ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಿಂತರೆ ದರ್ಶನ ಅರ್ಧವೇ.

ಬೇಡನ ಕಥೆ

ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಜೊತೆ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕಥೆ ಇದೆ. ಒಬ್ಬ ಬೇಡ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋಗಿ ಕತ್ತಲಾಯಿತು. ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳ ಭಯದಿಂದ ಅವನು ಒಂದು ಮರ ಹತ್ತಿ ಕುಳಿತ. ನಿದ್ರೆ ಬಂದು ಮರದಿಂದ ಬೀಳಬಾರದು ಎಂದು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಆ ಮರದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಕಿತ್ತು ನೆಲಕ್ಕೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ. ಅದು ಬಿಲ್ವ ಮರ. ಅದರ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಿವಲಿಂಗ ಇತ್ತು. ಅವನಿಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದೆಯೇ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಜಾಗರಣೆ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ವಾರ್ಚನೆ ಆಯಿತು ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನನಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಪಾಠ ಇದು. ಭಯದಿಂದ ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದವನಿಗೂ ಶಿವನ ಕೃಪೆ ಸಿಕ್ಕಿತು ಎಂದಾದರೆ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ, ಅರಿವಿನಿಂದ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವವನಿಗೆ ಇನ್ನೆಷ್ಟು ಸಿಗಬೇಕು.

ಜಾಗರಣೆಯ ಮೂರು ಪದರ

ಜಾಗರಣೆಯನ್ನು ಮೂರು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು.

ಮೊದಲನೆಯದು ದೇಹದ ಜಾಗರಣೆ. ರಾತ್ರಿ ಮಲಗದೆ ಇರುವುದು. ಇದು ಒಂದು ಶಿಸ್ತು, ದೇಹದ ಸಹಜ ಎಳೆತಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ "ಇಲ್ಲ" ಎನ್ನುವ ಅಭ್ಯಾಸ.

ಎರಡನೆಯದು ಮನಸ್ಸಿನ ಜಾಗರಣೆ. ಆ ಎಚ್ಚರದ ಹೊತ್ತನ್ನು ಜಪ, ಧ್ಯಾನ, ಭಜನೆ, ಒಳ್ಳೆಯ ಕಥೆ ಕೇಳುವುದರಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುವುದು. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇಡುವುದು.

ಮೂರನೆಯದು ಆತ್ಮದ ಜಾಗರಣೆ. ನಾನು ಯಾರು, ನನ್ನ ಜೀವನ ಯಾವ ಕಡೆ ಹೋಗುತ್ತಿದೆ, ನಾನು ಯಾವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ನೋಡುವುದು. ಇದು ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯ ಕೆಲಸವಲ್ಲ, ವರ್ಷವಿಡೀ ನಡೆಯುವ ಕೆಲಸ.

ಮೊದಲನೆಯದನ್ನು ಬಹಳ ಜನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಎರಡನೆಯದನ್ನು ಕೆಲವರು. ಮೂರನೆಯದು ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ನಿಜವಾದ ಉದ್ದೇಶ.

ನೀವು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದೀರಿ

ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟದ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ. ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ಜೀವನದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ನಡೆಯುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಇರುತ್ತದೆ.

• ದೇಹ ಹಲವು ತಿಂಗಳಿಂದ ಸಂಕೇತ ಕೊಡುತ್ತಿದೆ, ನಾವು ಕೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ.
• ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಜೊತೆಯ ಅಂತರ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ, ನಾವು ಗಮನಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ.
• ಒಂದು ಅಭ್ಯಾಸ ನಮ್ಮ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ತಿನ್ನುತ್ತಿದೆ, ನಾವು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ.
• ಒಂದು ಕನಸನ್ನು "ಯಾವಾಗಲಾದರೂ" ಎಂದು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮುಂದೂಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ನಿಮ್ಮದು? ಈ ವಾರದ ಜಾಗರಣೆ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರವಾಗುವುದು.

ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ನಿದ್ರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಮಾತು

ಶಿವರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ರಾತ್ರಿ ಮಲಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆರೋಗ್ಯವಂತರಿಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಇದು ತೊಂದರೆಯಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮಧುಮೇಹ, ರಕ್ತದೊತ್ತಡ, ಹೃದಯದ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವವರು, ಗರ್ಭಿಣಿಯರು, ಹಿರಿಯರು ಮತ್ತು ಮಾತ್ರೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರು ಉಪವಾಸ ಅಥವಾ ನಿದ್ರೆ ಬಿಡುವ ಮೊದಲು ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯಬೇಕು. ದೇವರು ನಿಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯ ಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡು ಮಾಡುವ ವ್ರತ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಹಣ್ಣು, ಹಾಲು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯವರೆಗೆ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿ ಮಲಗಿದರೂ ಅದು ಶ್ರದ್ಧೆಯ ಜಾಗರಣೆಯೇ.

ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಿದವರು ಇಂದು ದೇಹಕ್ಕೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಕೊಡಿ. ಬೇಗ ಮಲಗಿ. ನೀರು ಹೆಚ್ಚು ಕುಡಿಯಿರಿ. ಉಪವಾಸ ಮುರಿಯುವಾಗ ಹಗುರವಾದ ಆಹಾರದಿಂದ ಶುರು ಮಾಡಿ.

ಈ ವಾರದ ಸವಾಲು

ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಜಾಗರಣೆಯನ್ನು ಒಂದು ರಾತ್ರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತ ಮಾಡಬೇಡಿ. ಮುಂದಿನ ಏಳು ದಿನ ಪ್ರತಿದಿನ ಮಲಗುವ ಮೊದಲು ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಿ. ಫೋನ್ ಬೇರೆ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ. ಮೊದಲ ಐದು ನಿಮಿಷ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ "ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ" ಜಪ, ಅಥವಾ ಸುಮ್ಮನೆ ಉಸಿರನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು. ಉಳಿದ ಐದು ನಿಮಿಷ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ. "ಇಂದು ನಾನು ಎಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದೆ, ಎಲ್ಲಿ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದೆ?" ಉತ್ತರವನ್ನು ಒಂದು ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಿರಿ.

ನೀವು ರೇಖಿ ಕಲಿತಿದ್ದರೆ ಆ ಹತ್ತು ನಿಮಿಷವನ್ನು ಸ್ವಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಜೊತೆ ಸೇರಿಸಿ. ಒಂದು ಕೈ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಹೃದಯದ ಮೇಲೆ.

ಕೊನೆಯ ಮಾತು

ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವುದು ಸುಲಭ. ಪ್ರತಿದಿನ ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ ಒಳಗೆ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವುದು ನಿಜವಾದ ಸಾಧನೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿ ಆ ಸಾಧನೆಗೆ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುವ ದಿನ. ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದ ಮೇಲೆ ಒಳಗೆ ನಡೆಯುವುದು ನಮ್ಮ ಕೆಲಸ.

ನಿಮ್ಮ ದೇಹವೇ ದೇಗುಲ. ಈ ವಾರ ಅದರೊಳಗೆ ದಿನಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ.

ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ.

ಗುರುದತ್ತ ವಿ. ಮರಾಠೆ
Reiki Growth Coach · ಕಲ್ಪತರು ಸಂಸ್ಥಾಪಕ

ಈ ವಾರದ ಸವಾಲಿನ ನಿಮ್ಮ ಅನುಭವವನ್ನು ಕಲ್ಪತರು Facebook ಪುಟದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ 🙏