ನಮ್ಮನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಶಿಕ್ಷಕರು

ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಿಮ್ಮ ಶಾಲೆಯ ತರಗತಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ. ಮರದ ಬೆಂಚು, ಕಪ್ಪು ಹಲಗೆ, ಸೀಮೆಸುಣ್ಣದ ಧೂಳು, ಕಿಟಕಿಯ ಆಚೆ ಆಟದ ಮೈದಾನ. ಈಗ ಆ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕರ ಮುಖ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ಅವರು ಹೇಳಿದ ಪಾಠ ನೆನಪಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರು ನಿಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಿದ ರೀತಿ ನೆನಪಿದೆ. ನಿನ್ನ ಕೈಬರಹ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದು. ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಬಂಧ ಓದಿಸಿದ್ದು. ಫೀಸ್ ಕಟ್ಟಲು ಕಷ್ಟವಾದಾಗ ಯಾರಿಗೂ ಗೊತ್ತಾಗದಂತೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದು. ಅಥವಾ ಸುಮ್ಮನೆ, ನೀನು ಮುಂದೆ ದೊಡ್ಡವನಾಗುತ್ತೀಯ ಎಂದು ತಲೆ ಸವರಿದ್ದು.

ಈ ಗುರುವಾರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಐದು, ಶಿಕ್ಷಕರ ದಿನ. ಮಹಾನ್ ಶಿಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ, ನಮ್ಮ ದೇಶದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾಗಿದ್ದ ಡಾ. ಸರ್ವಪಲ್ಲಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನ. ಅವರ ಶಿಷ್ಯರು ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸಲು ಬಂದಾಗ, ಅದರ ಬದಲು ಆ ದಿನವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಕರ ದಿನವಾಗಿ ಆಚರಿಸಿ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು ಎಂಬ ಮಾತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಈ ವಾರ ನಾವು ನಮ್ಮನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ನೆನೆಯೋಣ.

ಒಂದು ನಂಬಿಕೆಯ ಶಕ್ತಿ

ಅರವತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿ ರಾಬರ್ಟ್ ರೋಸೆಂಥಾಲ್ ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯಿನಿ ಲೆನೋರ್ ಜೇಕಬ್ಸನ್ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದರು. ಒಂದು ಶಾಲೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಒಂದು ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ, ಕೆಲವು ಮಕ್ಕಳ ಹೆಸರನ್ನು ಆರಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು, ಈ ಮಕ್ಕಳು ಈ ವರ್ಷ ಬಹಳ ಬೆಳೆಯಲಿದ್ದಾರೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಆ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಆರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ವರ್ಷದ ಕೊನೆಗೆ ಆ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಉಳಿದವರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಗತಿ ಕಂಡುಬಂತು ಎಂದು ಅವರು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು.

ಈ ಅಧ್ಯಯನದ ಬಗ್ಗೆ ನಂತರ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಚರ್ಚೆಯೂ ನಡೆಯಿತು, ಪರಿಣಾಮ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲರ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದರ ಹಿಂದಿನ ತಿಳುವಳಿಕೆ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕ ಮಗುವಿನ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟಾಗ, ಅವರ ಧ್ವನಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವರು ಕೊಡುವ ಸಮಯ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವ ರೀತಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಗು ಅದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ನಂಬುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗಾದರೆ ನಾನು ಮಾಡಬಲ್ಲೆ.

ಆಚಾರ್ಯ ದೇವೋ ಭವ

ತೈತ್ತಿರೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆಯ ನಂತರ ಬರುವ ಮಾತು, ಆಚಾರ್ಯ ದೇವೋ ಭವ. ಶಿಕ್ಷಕನನ್ನು ದೇವರಂತೆ ಕಾಣು. ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆ ಶಿಕ್ಷಕನಿಗೆ ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾನ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಏಕೆ? ಏಕೆಂದರೆ ತಾಯಿ ತಂದೆ ದೇಹ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ಶಿಕ್ಷಕ ಆ ದೇಹದೊಳಗೆ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಜಗತ್ತನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡಬೇಕು, ಪ್ರಶ್ನೆ ಹೇಗೆ ಕೇಳಬೇಕು, ಸೋಲನ್ನು ಹೇಗೆ ಎದುರಿಸಬೇಕು.

ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೋ ಮೇಷ್ಟ್ರುಗಳು ಬರೀ ಪಾಠ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಸಂಜೆ ಮನೆಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಮಗುವನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಕಳಿಸಿ ಎಂದು ಹೆತ್ತವರನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಸಂಬಳದಲ್ಲೇ ಪುಸ್ತಕ ಕೊಡಿಸಿದರು. ರಜೆಯ ದಿನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತರಗತಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಅವರ ಹೆಸರು ಯಾವ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಫಲ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.

ನೋವು ಕೊಟ್ಟ ಮಾತುಗಳು

ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಎಲ್ಲ ನೆನಪುಗಳೂ ಸಿಹಿಯಲ್ಲ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಶಾಲೆಯ ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕರ ಒಂದು ಮಾತು ಇಂದಿಗೂ ಕಾಡುತ್ತದೆ. ನೀನು ದಡ್ಡ, ನಿನಗೆ ಗಣಿತ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ನೀನು ಏನೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ಬೈದದ್ದು, ಹೊಡೆದದ್ದು. ಆ ಮಾತು ಸುಪ್ತ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೀಜದಂತೆ ಬಿದ್ದು, ನಲವತ್ತು ವರ್ಷದ ನಂತರವೂ ಹೊಸದನ್ನು ಕಲಿಯುವಾಗ ತಲೆ ಎತ್ತುತ್ತದೆ.

ನಿಮಗೂ ಅಂತಹ ಒಂದು ಮಾತು ನೆನಪಿದ್ದರೆ, ಒಂದು ವಿಷಯ ತಿಳಿಯಿರಿ. ಆ ಮಾತು ಆ ಶಿಕ್ಷಕರ ಆ ದಿನದ ದಣಿವು, ಅವರ ಮಿತಿ, ಅವರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕ ತರಬೇತಿಯ ಮಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ. ಆ ಮಾತನ್ನು ಒಂದು ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ಬರೆದು, ಅದರ ಕೆಳಗೆ ನಿಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಳ್ಳು ಎಂದು ತೋರಿಸಿದ ಮೂರು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ. ಹಳೆಯ ಬೀಜವನ್ನು ಕಿತ್ತು ಹೊಸ ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಕೆಲಸ ಇದು.

ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಯಾರಿಗೋ ಶಿಕ್ಷಕರು

ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಸದಿದ್ದರೂ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಯಾರಿಗೋ ಶಿಕ್ಷಕರೇ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೆತ್ತವರು, ಕಚೇರಿಯ ಹೊಸಬರಿಗೆ ಹಿರಿಯರು, ತಮ್ಮ ತಂಗಿಯರಿಗೆ ಅಣ್ಣ ಅಕ್ಕ. ನಮ್ಮ ಒಂದು ಮಾತು ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷ ಉಳಿಯಬಹುದು. ಹಾಗಾದರೆ ನಾವು ಎಂತಹ ಬೀಜ ಬಿತ್ತುತ್ತಿದ್ದೇವೆ? ಮಗು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಅಂಕ ತಂದಾಗ ನಮ್ಮ ಬಾಯಿಂದ ಬರುವ ಮೊದಲ ಮಾತು ಏನು? ಹೊಸಬ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದಾಗ ನಮ್ಮ ಧ್ವನಿ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ?

ಒಂದು ಸಣ್ಣ ದೃಶ್ಯ. ಎಂಟು ವರ್ಷದ ಮಗಳು ಗಣಿತದ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕೆ ಹನ್ನೊಂದು ತಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಒಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ನಿನಗೆ ಗಣಿತ ತಲೆಗೆ ಹೋಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಇನ್ನೊಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಹನ್ನೊಂದು ಸರಿ ಮಾಡಿದ್ದೀಯ, ಉಳಿದ ಒಂಬತ್ತರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಎಡವಿದೆ ಎಂದು ಒಟ್ಟಿಗೆ ನೋಡೋಣ. ಅಂಕ ಒಂದೇ. ಆದರೆ ಆ ಎರಡು ಮಕ್ಕಳು ಮುಂದಿನ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷ ಗಣಿತವನ್ನು ನೋಡುವ ರೀತಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ.

ಒಳ್ಳೆಯ ಶಿಕ್ಷಕರಿಂದ ನಾವು ಕಲಿಯಬಹುದಾದ ಕೆಲವು ಸರಳ ಗುಣಗಳು.

• ತಪ್ಪನ್ನು ತಿದ್ದುವಾಗ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲ, ಕೆಲಸವನ್ನು ತಿದ್ದುವುದು.
• ಸಣ್ಣ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ಹೇಳುವುದು.
• ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವುದನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವುದು, ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲು ನಾಚಿಕೆ ಪಡದಿರುವುದು.
• ಕಲಿಯುವವರ ವೇಗಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಿಧಾನವಾಗುವುದು.
• ಮಾತಿಗಿಂತ ತಮ್ಮ ನಡವಳಿಕೆಯಿಂದ ಕಲಿಸುವುದು.

ಈ ವಾರದ ಸವಾಲು

ಶಿಕ್ಷಕರ ದಿನದ ವಾರ. ಏಳು ದಿನದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕೆಲಸ. ನಿಮ್ಮನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಹುಡುಕಿ, ಫೋನ್ ಮಾಡಿ ಅಥವಾ ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ. ಅವರು ಮಾಡಿದ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೆಲಸ, ಅದು ನಿಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಏನು ಬದಲಿಸಿತು ಎಂದು ಹೇಳಿ. ನಿವೃತ್ತರಾದ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಉಡುಗೊರೆ ಇಲ್ಲ. ಎರಡನೆಯದು, ನಿಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ಚೀಟಿ ಕಳಿಸಿ. ದೂರು ಅಲ್ಲ, ಕೃತಜ್ಞತೆ ಮಾತ್ರ. ಮೂರನೆಯದು, ಈ ವಾರ ಪ್ರತಿದಿನ ನೀವು ಯಾರಿಗಾದರೂ ಕಲಿಸುವ ಅಥವಾ ತಿದ್ದುವ ಒಂದು ಕ್ಷಣವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ಶಿಕ್ಷಕರು ಏನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ ಮಾತಾಡಿ.

ಕೊನೆಯ ಮಾತು

ಶಿಕ್ಷಕರು ಮೇಣದಬತ್ತಿಯಂತೆ ಎಂಬ ಹಳೆಯ ಹೋಲಿಕೆ ಇದೆ. ತಾವು ಕರಗಿ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಬೆಳಕು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ನನಗೆ ಅವರು ಹೊಲದ ರೈತರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಬೀಜ ಬಿತ್ತುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಫಸಲು ಬರುವಾಗ ಅಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಮಗು ದೊಡ್ಡವನಾಗಿ ವೈದ್ಯನಾದಾಗ, ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾದಾಗ, ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆತ್ತವರಾದಾಗ ಆ ಮೇಷ್ಟ್ರು ಬೇರೆ ಊರಿನಲ್ಲಿ, ಬೇರೆ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಬೀಜ ಬಿತ್ತುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಾರ ಅವರಿಗೆ ಫಸಲನ್ನು ತೋರಿಸಿ. ನಿಮ್ಮ ಜೀವನವೇ ಆ ಫಸಲು.

ಎಲ್ಲ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ನಮನ.

ಗುರುದತ್ತ ವಿ. ಮರಾಠೆ
Reiki Growth Coach · ಕಲ್ಪತರು ಸಂಸ್ಥಾಪಕ

ಈ ವಾರದ ಸವಾಲಿನ ನಿಮ್ಮ ಅನುಭವವನ್ನು ಕಲ್ಪತರು Facebook ಪುಟದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ 🙏