ಶಂಕರ ಜಯಂತಿ: ನಾನು ಯಾರು
ಯಾರಾದರೂ ನಿಮ್ಮನ್ನು "ನೀವು ಯಾರು?" ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ ಏನು ಹೇಳುತ್ತೀರಿ? ಮೊದಲು ಹೆಸರು. ಆಮೇಲೆ ಊರು. ಆಮೇಲೆ ಕೆಲಸ. "ನಾನು ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕಿ." "ನಾನು ಬ್ಯಾಂಕಿನಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ." "ನಾನು ಇಂಥವರ ಮಗ." ಅವರು ಇನ್ನೂ ಕೇಳುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರೆ? ಹೆಸರು ಬದಲಾಯಿಸಿದರೆ ನೀವು ಬೇರೆಯವರಾಗುತ್ತೀರಾ? ಕೆಲಸ ಹೋದರೆ ನೀವು ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತೀರಾ? ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಮುಗಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಮೌನ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಆ ಮೌನದಲ್ಲೇ ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯ ಅತಿ ಆಳವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಾರ ಶಂಕರ ಜಯಂತಿ ಇತ್ತು. ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಇಡೀ ಜೀವನವನ್ನು ಈ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಕೊಟ್ಟರು. ನಾನು ಯಾರು?
ಕಾಲಡಿಯಿಂದ ಶೃಂಗೇರಿಯವರೆಗೆ
ಶಂಕರರು ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಕೇರಳದ ಕಾಲಡಿಯಲ್ಲಿ. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಸನ್ಯಾಸ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಗುರುವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ನರ್ಮದೆಯ ತೀರಕ್ಕೆ ನಡೆದರು. ನಂತರ ಭಾರತದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ನಡೆದೇ ಸಂಚರಿಸಿದರು. ಮೂವತ್ತೆರಡು ವರ್ಷದ ಸಣ್ಣ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಪನಿಷತ್ತು, ಗೀತೆ, ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಗಳಿಗೆ ಭಾಷ್ಯ ಬರೆದರು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಎನ್ನಲಾಗುವ ಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕದ ಶೃಂಗೇರಿಯಲ್ಲಿದೆ, ತುಂಗೆಯ ತೀರದಲ್ಲಿ. ನಮಗೆ ಶಂಕರರು ದೂರದವರಲ್ಲ.
ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕಥೆ ಇದೆ. ಬಾಲಕ ಶಂಕರ ಗುರು ಗೋವಿಂದ ಭಗವತ್ಪಾದರ ಗುಹೆಯ ಮುಂದೆ ನಿಂತಾಗ ಗುರು ಕೇಳಿದರಂತೆ, "ನೀನು ಯಾರು?" ಆ ಬಾಲಕ ಹೆಸರು ಹೇಳಲಿಲ್ಲ, ಊರು ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ಇದಲ್ಲ, ಅದಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಹೋದ. ಆ ಉತ್ತರದ ಭಾವವನ್ನು ನಾವು ಇಂದು ನಿರ್ವಾಣ ಷಟ್ಕಂ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತೇವೆ.
ಚಿದಾನಂದ ರೂಪಃ ಶಿವೋಹಂ
ನಿರ್ವಾಣ ಷಟ್ಕದ ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕ ಹೀಗೆ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ.
"ಮನೋಬುದ್ಧ್ಯಹಂಕಾರ ಚಿತ್ತಾನಿ ನಾಹಂ, ನ ಚ ಶ್ರೋತ್ರಜಿಹ್ವೇ ನ ಚ ಘ್ರಾಣನೇತ್ರೇ, ನ ಚ ವ್ಯೋಮ ಭೂಮಿರ್ನ ತೇಜೋ ನ ವಾಯುಃ, ಚಿದಾನಂದರೂಪಃ ಶಿವೋಹಂ ಶಿವೋಹಮ್."
ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಿದರೆ: ನಾನು ಮನಸ್ಸಲ್ಲ, ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲ, ಅಹಂಕಾರವಲ್ಲ, ನೆನಪಲ್ಲ. ಕಿವಿ, ನಾಲಿಗೆ, ಮೂಗು, ಕಣ್ಣು ನಾನಲ್ಲ. ಆಕಾಶ, ಭೂಮಿ, ಬೆಂಕಿ, ಗಾಳಿ ನಾನಲ್ಲ. ನಾನು ಅರಿವು ಮತ್ತು ಆನಂದದ ರೂಪ. ನಾನು ಶಿವ.
ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ನನಗೆ ರಾಗ ದ್ವೇಷ ಇಲ್ಲ, ಲೋಭ ಮೋಹ ಇಲ್ಲ. ನನಗೆ ಪುಣ್ಯ ಪಾಪ ಇಲ್ಲ. ನನಗೆ ಸಾವಿನ ಭಯ ಇಲ್ಲ, ತಂದೆ ತಾಯಿ ಇಲ್ಲ, ಹುಟ್ಟೇ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲೂ ಅದೇ ಸಾಲು. ಚಿದಾನಂದ ರೂಪಃ ಶಿವೋಹಂ.
ಇದನ್ನು ಓದಿದಾಗ ಕೆಲವರಿಗೆ ಭಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ "ನಾನಲ್ಲ" ಎಂದರೆ ಕೊನೆಗೆ ಏನೂ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಶಂಕರರು ಹೇಳುವುದು ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತೆಗೆದ ಮೇಲೆ ಉಳಿಯುವುದೇ ನಿಜವಾದ ನೀವು. ಅದು ಖಾಲಿ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಅರಿವು. ಅದು ಆನಂದ.
ಇದು ದಿನನಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ
ಇದು ಬರೀ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಎಂದು ಅನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಒಮ್ಮೆ ನಿಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನವನ್ನು ನೋಡಿ.
ಮೇಲಧಿಕಾರಿ ಕಟುವಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದರು. ಇಡೀ ದಿನ ಮನಸ್ಸು ಕೆಟ್ಟಿತು. ಏಕೆ? ಏಕೆಂದರೆ "ನಾನು ನನ್ನ ಕೆಲಸ" ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದೇವೆ. ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬಿಳಿ ಕೂದಲು ಕಂಡಿತು. ಮನಸ್ಸು ಕುಸಿಯಿತು. ಏಕೆ? "ನಾನು ನನ್ನ ದೇಹ." ಮಗ ಮಾತು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. ಸಿಟ್ಟು ಬಂತು. "ನಾನು ಒಳ್ಳೆಯ ತಂದೆ ಎಂಬ ಗುರುತು" ಅಲುಗಾಡಿತು.
ನಾವು ಯಾವುದನ್ನು "ನಾನು" ಎಂದು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತೇವೋ, ಅದಕ್ಕೆ ಪೆಟ್ಟು ಬಿದ್ದಾಗ ನಮಗೆ ನೋವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲಸ, ದೇಹ, ಪಾತ್ರ, ಅಭಿಪ್ರಾಯ — ಇವೆಲ್ಲ ನಿಮ್ಮದು, ಆದರೆ ನೀವಲ್ಲ. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಸ್ವಲ್ಪ ಅರ್ಥವಾದರೂ ಸಾಕು, ಹೊರಗಿನ ಬಿರುಗಾಳಿ ಒಳಗಿನ ಮನೆಯನ್ನು ಅಷ್ಟು ಅಲುಗಾಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಇದು ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಬಿಡುವುದಲ್ಲ. ಶಂಕರರೇ ಇಡೀ ದೇಶ ಸುತ್ತಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಆದರೆ ಪಾತ್ರವೇ ನೀವು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಡಿ. ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ಪಾತ್ರ ಮಾಡುವ ನಟ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಾವಣ. ಪರದೆ ಬಿದ್ದ ಮೇಲೆ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಮಗುವಿಗೆ ಊಟ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಗಮನಿಸುವವನನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು
ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಅರುಣಾಚಲದಲ್ಲಿ ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಇದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಸರಳ ಸಾಧನೆಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟರು. ಯಾವುದೇ ಆಲೋಚನೆ ಬಂದಾಗ "ಈ ಆಲೋಚನೆ ಯಾರಿಗೆ ಬಂತು?" ಎಂದು ಕೇಳಿ. "ನನಗೆ." "ಹಾಗಾದರೆ ಈ ನಾನು ಯಾರು?" ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕಬೇಡಿ. ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿ, ಮೌನದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿರಿ.
ಇದನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಮಾಡಬಹುದು.
- ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ ಬೆನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಿ. ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ. ಕೆಲವು ನಿಧಾನ ಉಸಿರು.
- ದೇಹದ ಸಂವೇದನೆ ಗಮನಿಸಿ. ಕಾಲಿನ ಭಾರ, ಕೈಯ ಬಿಸಿ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿ, "ಇದನ್ನು ನಾನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನೋಡುವವನು ಇದಲ್ಲ."
- ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. "ಇವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಕೇಳುವವನು ಇವಲ್ಲ."
- ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಅವು ಬರುತ್ತವೆ, ಹೋಗುತ್ತವೆ. "ಇವನ್ನು ನಾನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನೋಡುವವನು ಇವಲ್ಲ."
- ಕೊನೆಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಲಗೆ ಕೇಳಿ, "ಹಾಗಾದರೆ ನೋಡುತ್ತಿರುವುದು ಯಾರು?" ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಕಾಯಬೇಡಿ. ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ನಂತರದ ಮೌನದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷ ಸುಮ್ಮನೆ ಇರಿ.
ಮೊದಲ ದಿನ ಮನಸ್ಸು ಗದ್ದಲ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದು ಸಹಜ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಆಲೋಚನೆಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಶಾಂತ ಜಾಗ ಕಾಣಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಜಾಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ. ಅಲ್ಲೇ ಇರಿ.
ನೀವು ರೇಖಿ ಕಲಿತಿದ್ದರೆ, ಈ ಧ್ಯಾನದ ಮೊದಲು ಐದು ನಿಮಿಷ ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗ ಮತ್ತು ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಕೈ ಇಟ್ಟು ಸ್ವಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಿ. ಮನಸ್ಸು ಬೇಗ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ವಾರದ ಸವಾಲು
ಏಳು ದಿನ, ಬೆಳಗ್ಗೆ ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ ಮೇಲಿನ ಧ್ಯಾನ. ಅದರ ಜೊತೆ ದಿನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಅಭ್ಯಾಸ. ಯಾವಾಗ ಸಿಟ್ಟು, ಬೇಸರ, ಅವಮಾನ ಅನಿಸುತ್ತದೋ, ಆಗ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ, "ಈಗ ಪೆಟ್ಟು ಬಿದ್ದದ್ದು ಯಾರಿಗೆ? ನನ್ನ ಯಾವ ಗುರುತಿಗೆ?" ಉತ್ತರ ಸಿಕ್ಕರೆ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪದ ಬರೆಯಿರಿ. ಕೆಲಸ. ದೇಹ. ಗೌರವ. ಪಾತ್ರ. ವಾರದ ಕೊನೆಗೆ ಯಾವ ಪದ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಬಂದಿದೆ ನೋಡಿ. ನೀವು ಅತಿ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುವ "ನಾನು" ಅದೇ.
ಒಂದು ಮಾತು
ಈ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವಾಗ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಭಯ, ತಲೆ ಸುತ್ತು, ಅಥವಾ "ನಾನು ನನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದೇನೆ" ಎಂಬ ಅಸ್ವಸ್ಥ ಭಾವ ಬಂದರೆ ಕಣ್ಣು ತೆರೆಯಿರಿ, ಕಾಲುಗಳನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಒತ್ತಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರು ಕುಡಿಯಿರಿ. ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವವರು ಈ ಆಳವಾದ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆದೇ ಶುರು ಮಾಡಿ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕಾಲು ಊರಿಕೊಂಡೇ ನಡೆಯಬೇಕು.
ಕೊನೆಯ ಮಾತು
ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲೆ ಅಲೆಗಳು ಏಳುತ್ತವೆ, ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಸಣ್ಣವು, ಕೆಲವು ದೊಡ್ಡವು. ಪ್ರತಿ ಅಲೆಯೂ ತನ್ನನ್ನು ಬೇರೆ ಎಂದುಕೊಂಡರೆ ಬೀಳುವ ಭಯದಲ್ಲೇ ಬದುಕುತ್ತದೆ. ತಾನು ಸಮುದ್ರ ಎಂದು ತಿಳಿದ ಅಲೆಗೆ ಏಳುವುದೂ ಆಟ, ಬೀಳುವುದೂ ಆಟ.
ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರು, ಕೆಲಸ, ದೇಹ, ಪಾತ್ರ — ಇವೆಲ್ಲ ಅಲೆಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬದುಕಿ. ಆದರೆ ಮರೆಯಬೇಡಿ, ಅವುಗಳ ಆಳದಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದ್ರವೇ ನೀವು. ಚಿದಾನಂದ ರೂಪಃ ಶಿವೋಹಂ.
ಶಂಕರ ಭಗವತ್ಪಾದರಿಗೆ ನಮನಗಳು.
Reiki Growth Coach · ಕಲ್ಪತರು ಸಂಸ್ಥಾಪಕ
ಈ ವಾರದ ಸವಾಲಿನ ನಿಮ್ಮ ಅನುಭವವನ್ನು ಕಲ್ಪತರು Facebook ಪುಟದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ 🙏