ಬುದ್ಧ ಪೂರ್ಣಿಮೆ: ಉಸಿರನ್ನು ಗಮನಿಸುವ ಧ್ಯಾನ

ಇಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಎದ್ದಾಗಿನಿಂದ ನೀವು ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ಉಸಿರಾಡಿದ್ದೀರಿ? ಸಾವಿರಾರು ಬಾರಿ. ಅದರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಉಸಿರು ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತಾಯಿತು? ಬಹುಶಃ ಒಂದೂ ಇಲ್ಲ. ಉಸಿರು ನಮ್ಮ ಜೊತೆ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಇದೆ, ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ನಿಮಿಷ ನಿಂತರೆ ಸಾಕು, ಬದುಕೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಅದು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಅತಿ ಮರೆತುಹೋದ ಸಂಗಾತಿ.

ಈ ವಾರ ಬುದ್ಧ ಪೂರ್ಣಿಮೆ. ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಹುಟ್ಟಿದ, ಬುದ್ಧನಾದ ಮತ್ತು ದೇಹ ಬಿಟ್ಟ ದಿನ ಒಂದೇ ವೈಶಾಖ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ನಂಬುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧ ಕಲಿಸಿದ ಸಾವಿರಾರು ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಈ ಭಾನುವಾರ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ನೋಡೋಣ. ಅತಿ ಸರಳ, ಅತಿ ಆಳ. ಆನಾಪಾನಸತಿ.

ಆನಾಪಾನಸತಿ ಎಂದರೇನು

ಪಾಲಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಆನ ಎಂದರೆ ಒಳಗೆ ಬರುವ ಉಸಿರು, ಅಪಾನ ಎಂದರೆ ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವ ಉಸಿರು, ಸತಿ ಎಂದರೆ ಅರಿವು, ಗಮನ. ಒಳಗೆ ಬರುವ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವ ಉಸಿರಿನ ಅರಿವು. ಅಷ್ಟೇ.

ಇದು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಅಲ್ಲ. ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಲ್ಲಿ ನಾವು ಉಸಿರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತೇವೆ, ಎಣಿಸುತ್ತೇವೆ, ಹಿಡಿದಿಡುತ್ತೇವೆ. ಆನಾಪಾನಸತಿಯಲ್ಲಿ ಉಸಿರನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಹೇಗೆ ಬರುತ್ತದೋ ಹಾಗೆ ಬರಲಿ. ಉದ್ದವಾದರೆ ಉದ್ದ, ಸಣ್ಣದಾದರೆ ಸಣ್ಣ. ನಾವು ಬರೀ ನೋಡುತ್ತೇವೆ.

ಆನಾಪಾನಸತಿ ಸುತ್ತ ಎಂಬ ಬೌದ್ಧ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧ ಇದನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಭಾವ ಹೀಗಿದೆ. ಉದ್ದವಾಗಿ ಉಸಿರು ಒಳಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ನಾನು ಉದ್ದವಾಗಿ ಉಸಿರು ಒಳಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಬಿಡುವಾಗ, ನಾನು ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದಿನ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಇಡೀ ದೇಹದ ಅರಿವು, ನಂತರ ದೇಹವನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುವುದು, ನಂತರ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಅರಿವು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಶುರುವಾಗುವುದು ಈ ಒಂದು ಸರಳ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದ. ಉಸಿರು ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದು.

ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತದೆ

ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ವರ್ತ್ ಮತ್ತು ಡೇನಿಯಲ್ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಒಂದು ಆಸಕ್ತಿಕರ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಫೋನ್‌ಗೆ ದಿನದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಳಿಸಿದರು. ಈಗ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀರಿ, ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಅದರ ಮೇಲೇ ಇದೆಯೇ, ನೀವು ಎಷ್ಟು ಖುಷಿಯಾಗಿದ್ದೀರಿ. ಫಲಿತಾಂಶ ನೋಡಿ ಅವರಿಗೇ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು. ಜನರ ಮನಸ್ಸು ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸಮಯ ತಾವು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಕೆಲಸ ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆಲ್ಲೋ ಅಲೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಜನರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಖುಷಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ವರದಿಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಭಾವವೇ ಇದು. ಅಲೆಯುವ ಮನಸ್ಸು ಅಸಂತೋಷದ ಮನಸ್ಸು.

ಬುದ್ಧ ಇದನ್ನು ಎರಡೂವರೆ ಸಾವಿರ ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ಮಂಗನ ಮನಸ್ಸು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದ ಎಂದು ಬೌದ್ಧ ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕೊಂಬೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಹಾರುವ ಮಂಗ. ಆ ಮಂಗವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಹಾಕಲು ಒಂದು ಗೂಟ ಬೇಕು. ಉಸಿರು ಆ ಗೂಟ. ಏಕೆಂದರೆ ಉಸಿರು ಯಾವಾಗಲೂ ಈ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ನಿನ್ನೆಯ ಉಸಿರನ್ನು ಇಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಾಳೆಯ ಉಸಿರನ್ನು ಮುಂಚೆಯೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಹೇಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು

ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಚಕ್ಕಳಮಕ್ಕಳ ಹಾಕಿ ಅಥವಾ ಕುರ್ಚಿಯ ಮೇಲೆ ಕಾಲು ನೆಲಕ್ಕೆ ಊರಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಿ. ಬೆನ್ನು ನೇರ, ಆದರೆ ಬಿಗಿಯಲ್ಲ. ಕೈಗಳು ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ. ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಅಥವಾ ಅರ್ಧ ತೆರೆದು ನೆಲದ ಕಡೆ ನೋಡಿ.

ಈಗ ಗಮನವನ್ನು ಮೂಗಿನ ತುದಿಯ ಕೆಳಭಾಗ, ಮೇಲ್ತುಟಿಯ ಮೇಲಿನ ಜಾಗಕ್ಕೆ ತನ್ನಿ. ಉಸಿರು ಒಳಗೆ ಬರುವಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ತಂಪು. ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೆಚ್ಚಗೆ. ಆ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಮೂಗಿನ ಹತ್ತಿರ ಗಮನ ಕಷ್ಟವಾದರೆ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಏರಿಳಿತವನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು.

ಮೊದಲ ಕೆಲವು ದಿನ ಎಣಿಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಉಸಿರು ಒಳಗೆ, ಹೊರಗೆ — ಒಂದು. ಒಳಗೆ, ಹೊರಗೆ — ಎರಡು. ಹೀಗೆ ಹತ್ತರವರೆಗೆ. ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಒಂದರಿಂದ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಣಿಕೆ ತಪ್ಪಿದರೆ, ಏಳರ ನಂತರ ಹದಿನಾಲ್ಕಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ, ನಗಬೇಡಿ, ಬೈದುಕೊಳ್ಳಬೇಡಿ. ಮೆಲ್ಲಗೆ ಮತ್ತೆ ಒಂದರಿಂದ ಶುರು ಮಾಡಿ.

ಮನಸ್ಸು ಓಡಿಹೋಗುವುದು ಸೋಲಲ್ಲ

ಇದು ಈ ಧ್ಯಾನದ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾಠ. ಮನಸ್ಸು ಓಡುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಎಲ್ಲರದ್ದೂ. ಐದು ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ಬಾರಿ ಓಡಬಹುದು. ಅಡುಗೆಯ ಯೋಚನೆ, ಕೆಲಸದ ಯೋಚನೆ, ಯಾರೋ ಆಡಿದ ಮಾತು.

ಆದರೆ ಗಮನಿಸಿ. ಮನಸ್ಸು ಓಡಿಹೋಗಿದೆ ಎಂದು ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತಾದ ಆ ಕ್ಷಣವೇ ಧ್ಯಾನ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನೀವು ಮತ್ತೆ ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದೀರಿ. ಮೆಲ್ಲಗೆ ಉಸಿರಿನ ಕಡೆ ವಾಪಸ್ ಬನ್ನಿ. ಒಂದು ಮಗು ನಡೆಯಲು ಕಲಿಯುವಾಗ ಬೀಳುತ್ತದೆ, ಏಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಏಳುವುದೇ ಕಲಿಕೆ. ಇಪ್ಪತ್ತು ಬಾರಿ ಓಡಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ಬಾರಿ ವಾಪಸ್ ಬಂದರೆ, ನೀವು ಇಪ್ಪತ್ತು ಬಾರಿ ಧ್ಯಾನದ ಸ್ನಾಯುವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದ್ದೀರಿ.

ನೀವು ರೇಖಿ ಕಲಿತಿದ್ದರೆ, ಧ್ಯಾನದ ಮೊದಲು ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ಕೆಲವು ನಿಮಿಷ ಸ್ವಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಿ, ಅದೇ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಉಸಿರಿನ ಏರಿಳಿತವನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಶುರು ಮಾಡಬಹುದು. ಕೈಯ ಬೆಚ್ಚನೆ ಗಮನವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ದಿನದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಉಸಿರು

ಕುಳಿತು ಮಾಡುವ ಧ್ಯಾನದ ಜೊತೆಗೆ ದಿನದ ನಡುವೆ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ. ಫೋನ್ ರಿಂಗ್ ಆದಾಗ ಎತ್ತುವ ಮೊದಲು ಒಂದು ಉಸಿರು. ಊಟದ ಮೊದಲ ತುತ್ತಿಗೆ ಮುಂಚೆ ಒಂದು ಉಸಿರು. ಕಾರು ಅಥವಾ ಬೈಕ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಒಂದು ಉಸಿರು. ಅರಿವಿನೊಂದಿಗೆ. ಮೂರು ಸೆಕೆಂಡು ಸಾಕು. ಈ ಸಣ್ಣ ಕ್ಷಣಗಳು ದಿನವಿಡೀ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಈ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಕರೆತರುತ್ತವೆ.

ಈ ವಾರದ ಸವಾಲು

ಏಳು ದಿನ, ಪ್ರತಿದಿನ ಒಂದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ ಆನಾಪಾನಸತಿ. ಮೊದಲ ಮೂರು ದಿನ ಎಣಿಕೆಯ ಜೊತೆ. ಉಳಿದ ನಾಲ್ಕು ದಿನ ಎಣಿಕೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಬರೀ ಗಮನ. ಧ್ಯಾನದ ನಂತರ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸಾಲು ಬರೆಯಿರಿ: ಇವತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಓಡಿತು. ವಾರದ ಕೊನೆಗೆ ಆ ಪಟ್ಟಿ ಓದಿ. ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಯಾವ ಕೊಂಬೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹಾರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಹೆಜ್ಜೆ.

ಒಂದು ಮಾತು

ಉಸಿರನ್ನು ಗಮನಿಸುವಾಗ ಕೆಲವರಿಗೆ ಮೊದಮೊದಲು ಉಸಿರು ಕಟ್ಟಿದಂತೆ ಅಥವಾ ಆತಂಕ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಅನಿಸಬಹುದು. ಆಗ ಉಸಿರನ್ನು ಸರಿ ಮಾಡಲು ಹೋಗಬೇಡಿ. ಕಣ್ಣು ತೆರೆದು, ಗಮನವನ್ನು ಕಾಲಿನ ಅಡಿಭಾಗ ನೆಲಕ್ಕೆ ತಾಗುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ ತನ್ನಿ. ಆಸ್ತಮಾ, ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ತೊಂದರೆ ಅಥವಾ ತೀವ್ರ ಆತಂಕದ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವವರು ನಿಮ್ಮ ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ. ಈ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಉಸಿರು ಹಿಡಿದಿಡುವುದು ಇಲ್ಲ, ಹಾಗೆ ಮಾಡಲೂ ಹೋಗಬೇಡಿ.

ಕೊನೆಯ ಮಾತು

ಬುದ್ಧ ಬೋಧಗಯೆಯಲ್ಲಿ ಅರಳಿ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಕುಳಿತಾಗ ಅವನ ಬಳಿ ಏನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಪುಸ್ತಕ ಇಲ್ಲ, ಗುರು ಇಲ್ಲ, ಆಶ್ರಮ ಇಲ್ಲ. ಇದ್ದದ್ದು ಅವನ ದೇಹ, ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅವನ ಉಸಿರು. ಅಷ್ಟು ಸಾಕಾಯಿತು.

ನಿಮ್ಮ ಬಳಿಯೂ ಅದೇ ಇದೆ. ಯಾವ ಸಾಮಗ್ರಿ ಬೇಡ, ಯಾವ ಖರ್ಚೂ ಇಲ್ಲ. ಮುಂದಿನ ಉಸಿರು ಆಗಲೇ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಅದನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿ.

ಬುದ್ಧ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ಶುಭಾಶಯಗಳು.

ಗುರುದತ್ತ ವಿ. ಮರಾಠೆ
Reiki Growth Coach · ಕಲ್ಪತರು ಸಂಸ್ಥಾಪಕ

ಈ ವಾರದ ಸವಾಲಿನ ನಿಮ್ಮ ಅನುಭವವನ್ನು ಕಲ್ಪತರು Facebook ಪುಟದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ 🙏